Khổ sách, kiểu gáy, bìa cứng và bìa mềm khác nhau thế nào

Khổ sách là kích thước thành phẩm của một cuốn sách sau khi đã xén, thường ghi theo chiều rộng nhân chiều cao tính bằng centimet, ví dụ 14,5 x 20,5 cm. Cùng với kiểu gáy và loại bìa, kích thước này quyết định số trang, độ dày, cảm giác cầm tay, khả năng mở phẳng và cách tính chi phí. Ba lựa chọn nên được thống nhất trước khi dàn trang.

Bài viết thuộc chuyên mục kiến thức in ấn của innhanmac.com, trình bày khổ sách phổ biến ở Việt Nam, các kiểu gáy, sự khác nhau giữa bìa cứng và bìa mềm, cách chọn theo loại sách và các lỗi thường gặp.

Khổ sách là gì và gồm những thông số nào

Trong ngành in, khi nói đến khổ sách người ta muốn nói đến khổ thành phẩm: kích thước của khối ruột sách sau công đoạn xén ba mặt, ghi theo thông lệ là chiều rộng trước, chiều cao sau. Đây là con số đầu tiên cần chốt, vì cỡ chữ, lề trang, bố cục hình ảnh, số tờ in và cách đóng đều phụ thuộc vào nó.

Khổ thành phẩm cần được phân biệt với hai khái niệm thường bị nhầm lẫn. Khổ giấy in là kích thước tờ giấy tấm đưa vào máy, lớn hơn nhiều so với một trang sách vì mỗi tờ chứa nhiều trang xếp cạnh nhau. Khổ bìa là kích thước tờ bìa trải phẳng, gồm mặt trước, gáy, mặt sau và phần vùng xén (bleed) ở các cạnh. Với bìa mềm, chiều rộng khổ bìa xấp xỉ hai lần chiều rộng sách cộng chiều dày gáy; với bìa cứng, khối bìa còn lớn hơn ruột sách một khoảng nhỏ ở ba cạnh.

Hướng sách cũng là một thông số. Sách đứng là dạng thông dụng cho sách chữ, còn sách ngang và sách vuông thường được chọn cho sách ảnh, sách tranh hoặc sách thiếu nhi. Đổi hướng sau khi đã dàn trang gần như buộc phải dàn lại toàn bộ nội dung.

Các khổ sách phổ biến và thể loại phù hợp

Thị trường sách trong nước không có một chuẩn bắt buộc duy nhất. Các cỡ thường gặp nằm trong bảng dưới đây; đây là thông lệ thị trường, kích thước cụ thể được xác nhận khi báo giá.

Khổ thành phẩm Thể loại thường dùng Đặc điểm cầm đọc
13 x 20,5 cm Tiểu thuyết, truyện, sách văn học, sách kỹ năng nhiều chữ Vừa lòng bàn tay, cầm một tay khi đọc dài, dễ bỏ túi xách
14,5 x 20,5 cm Sách kinh tế, sách chuyên khảo, sách kiến thức, hồi ký Rộng hơn một chút so với khổ 13 x 20,5 cm, cho phép bảng biểu và hình minh họa nhỏ
A5 (14,8 x 21 cm) Sổ tay, tài liệu đào tạo, sách nội bộ, giáo trình mỏng, kỷ yếu Khổ theo chuẩn ISO 216, dễ thống nhất với tài liệu văn phòng và tệp in thử
16 x 24 cm Giáo trình, sách tham khảo, sách thiếu nhi có tranh, sách ảnh cỡ vừa Nhiều không gian cho hình và bảng, trọng lượng tăng rõ khi số trang lớn
A4 (21 x 29,7 cm) Tài liệu kỹ thuật, báo cáo, sách ảnh, album, sách bài tập Khổ lớn, hiển thị hình ảnh rộng; cầm lâu nặng tay, thường chọn bìa và gáy chắc

Khổ A4 và A5 thuộc dãy khổ giấy ISO 216, trong đó mỗi khổ có diện tích bằng một nửa khổ liền trước, nên tệp tài liệu văn phòng dễ chuyển đổi giữa các khổ này mà không biến dạng tỷ lệ. Các cỡ như 13 x 20,5 cm hay 14,5 x 20,5 cm đi theo thói quen của ngành xuất bản trong nước. Sách mang theo người thường cần cỡ nhỏ gọn, còn tài liệu có bảng số liệu hoặc sơ đồ cần cỡ lớn để không phải thu nhỏ chữ.

Khổ sách ảnh hưởng thế nào đến số trang, số tờ in và hao phí giấy

Một tờ giấy tấm được in nhiều trang trên cùng một mặt, sau đó gấp lại thành một tay sách. Số trang trong một tay sách thường là 4, 8, 16 hoặc 32 tùy khổ giấy và khổ thành phẩm. Vì vậy tổng số trang của cuốn sách nên là bội số của 4, và tốt hơn nữa là bội số của 8 hoặc 16, để các tay sách được lấp đầy. Phần trang thiếu ở tay cuối thường phải bổ sung bằng trang trắng hoặc phát sinh thêm một tay sách nhỏ; một cách xử lý là thêm trang giới thiệu hoặc trang ghi chú cho đủ bội số.

Hao phí giấy phát sinh khi khổ thành phẩm không khớp với cách chia khổ giấy tấm. Giấy in sách được cung cấp theo các khổ tấm lớn như 65 x 86 cm hoặc 79 x 109 cm (thông lệ thị trường, khổ thực tế xác nhận khi báo giá). Nếu cách chia khổ để lại dải giấy thừa lớn ở mép, phần dư đó vẫn nằm trong chi phí vật tư của đơn hàng. Điều chỉnh khổ thành phẩm vài milimet đôi khi đã giúp cuốn sách khớp hơn với khổ giấy tấm.

Phương pháp in cũng ảnh hưởng đến cách chia khổ: số lượng ít thường phù hợp in kỹ thuật số, số lượng lớn thường được cân nhắc in offset trên khổ tấm lớn, nơi việc tận dụng tờ in rất quan trọng. Sự khác nhau giữa hai công nghệ này được trình bày trong bài mực in offset và mực in kỹ thuật số khác nhau thế nào; mốc tham khảo thường dùng là từ khoảng 500 đến 1.000 bản trở lên nên cân nhắc offset.

Gáy sách và các kiểu đóng sách

Gáy sách là phần nối các trang ruột với bìa, đồng thời là bộ phận chịu lực nhiều nhất khi lật. Kiểu gáy quyết định sách mở phẳng đến đâu và phù hợp với số trang nào. Bốn kiểu đóng sách thường gặp được trình bày dưới đây.

Gáy keo

Ở gáy keo, các tay sách được xếp chồng, phay phần lưng gáy để làm bung các thớ giấy, sau đó phủ keo và dán bìa. Đây là cách đóng sách thông dụng cho sách chữ và giáo trình có số trang từ vài chục đến vài trăm. Chất lượng gáy phụ thuộc nhiều vào bước phay và loại keo. Keo PUR (polyurethane phản ứng) thường được chọn khi cần gáy dẻo hơn và mở phẳng hơn so với keo nóng chảy thông thường. In An Anh có máy phay gáy keo PUR, nên khách hàng có thể trao đổi lựa chọn này khi đặt in sách theo yêu cầu.

Gáy khâu chỉ

Ở gáy khâu chỉ, từng tay sách được khâu bằng chỉ rồi các tay được ghép lại với nhau trước khi dán bìa. Nhờ liên kết bằng chỉ nên cuốn sách mở phẳng tốt, các trang ít bị bung khi lật nhiều lần. Chi phí gia công cao hơn tương đối so với gáy keo vì có thêm công đoạn khâu, nên kiểu gáy này thường dành cho sách dày, sách lưu giữ lâu, sách ảnh và giáo trình dùng nhiều năm. Khả năng đóng khâu chỉ theo từng quy cách được xác nhận khi báo giá.

Gáy lò xo

Gáy lò xo dùng một sợi xoắn kim loại hoặc nhựa luồn qua hàng lỗ đục dọc mép trang. Cuốn sách mở phẳng hoàn toàn và gập ngược được, thuận tiện cho sổ tay, lịch bàn, tài liệu hướng dẫn và sách bài tập cần vừa đọc vừa viết. Nhược điểm là gáy không có mặt phẳng để in tên sách. Ưu điểm và các trường hợp nên chọn được phân tích kỹ hơn trong bài in sách: ưu điểm của đóng gáy lò xo và khi nào nên chọn. Với sổ tay và lịch cần mở phẳng, khách hàng có thể tham khảo thêm trang in sổ theo yêu cầu.

Đóng ghim giữa

Đóng ghim giữa là cách đặt các tờ gấp đôi lồng vào nhau rồi bấm ghim kim loại qua đường gấp. Kiểu đóng này có hai ràng buộc rõ rệt. Tổng số trang phải là bội số của 4, vì mỗi tờ gấp đôi tạo ra bốn trang. Số trang cũng không nên quá lớn, vì tờ ngoài cùng sẽ dày lên và các trang bên trong bị đẩy lệch ra mép (hiện tượng xê dịch trang, thường gọi theo tiếng Anh là creep). Ghim giữa thường dùng cho tài liệu mỏng như tạp chí nội bộ và in catalogue.

Bảng so sánh các kiểu gáy

Kiểu gáy Cách thực hiện Mở phẳng Độ bền tương đối Hợp với loại sách
Gáy keo Phay lưng gáy, phủ keo, dán bìa Trung bình; keo PUR cải thiện khả năng mở Khá, phụ thuộc loại keo và chất lượng phay Tiểu thuyết, sách kiến thức, giáo trình, tài liệu số trang trung bình đến dày
Gáy khâu chỉ Khâu từng tay sách, ghép tay, dán bìa Tốt Cao so với các kiểu còn lại Sách dày, sách ảnh, sách lưu giữ lâu, giáo trình dùng nhiều lần
Gáy lò xo Đục lỗ mép trang, luồn lò xo Mở phẳng và gập ngược Phụ thuộc số lần lật và vật liệu lò xo Sổ tay, lịch, tài liệu hướng dẫn, sách bài tập
Đóng ghim giữa Gấp đôi tờ, lồng nhau, bấm ghim qua đường gấp Tốt ở số trang nhỏ Phù hợp tài liệu mỏng, không dùng cho số trang lớn Tạp chí nội bộ, brochure, catalogue mỏng, tập san

Khi so sánh gáy keo gáy lò xo, tiêu chí quyết định thường là cách dùng cuốn sách: đọc liền mạch hay vừa đọc vừa thao tác. Xưởng đáp ứng các kiểu đóng gáy phổ biến; yêu cầu cụ thể được trao đổi khi nhận quy cách.

Sách bìa mềm và sách bìa cứng khác nhau thế nào

Chọn bìa cứng bìa mềm là quyết định thứ hai sau khi đã có khổ thành phẩm và kiểu gáy. Hai loại bìa khác nhau ở vật liệu, cấu tạo, cảm giác khi cầm và mức độ bảo vệ ruột sách, kéo theo sự khác biệt về công đoạn gia công và chi phí tương đối.

Sách bìa mềm

Sách bìa mềm dùng tờ giấy bìa có định lượng cao hơn giấy ruột, thường là giấy couche hoặc giấy mỹ thuật, được in rồi cán màng để chống xước và tăng độ cứng bề mặt. Bìa được dán vào gáy keo hoặc gập quanh các tay sách ghim giữa. Loại bìa này nhẹ, linh hoạt và thông dụng cho sách phát hành số lượng lớn, giáo trình, tài liệu đào tạo. Bề mặt bìa có thể thêm cán màng mờ hoặc bóng, phủ UV, ép kim để tạo điểm nhấn; các gia công cán màng, ép kim và UV được thực hiện tại xưởng.

Bìa cứng

Cấu trúc bìa cứng gồm hai tấm bìa carton dày bồi giấy in và một tấm gáy, sau đó khối ruột được dán vào tấm bìa này qua tờ giấy lót đầu và cuối cuốn. Cấu tạo này làm sách cứng cáp, bảo vệ tốt các góc và mép ruột, tạo cảm giác nặng tay và trang trọng nên được chọn cho sách quà tặng, sách kỷ niệm, sách ảnh, hồi ký và các ấn phẩm trưng bày. Do có nhiều công đoạn hơn và dùng thêm vật liệu, chi phí cao hơn tương đối so với bìa mềm cùng khổ và số trang. Khả năng thực hiện từng quy cách được xác nhận khi báo giá.

Gáy tròn và gáy vuông

Bìa cứng có hai dạng gáy. Gáy vuông có mặt cắt phẳng, thẳng góc với bìa, thường dùng cho sách mỏng hoặc khổ lớn. Gáy tròn được uốn cong nhẹ để khối ruột ôm theo, thường gặp ở sách chữ dày vì cầm êm tay. Đây là hai khái niệm về hình dạng gáy, việc chọn dạng nào xuất phát từ số trang và thói quen sử dụng.

Bảng so sánh bìa cứng và bìa mềm

Tiêu chí Bìa mềm Bìa cứng
Vật liệu bìa Giấy bìa định lượng cao, cán màng Carton dày bồi giấy in, có tờ giấy lót đầu và cuối cuốn
Cảm giác khi cầm Nhẹ, linh hoạt, gập được Nặng tay, cứng, giữ dáng
Bảo vệ ruột sách Mức cơ bản; góc và mép dễ xước hoặc cong Cao hơn, bảo vệ góc và mép
Số công đoạn và chi phí tương đối Ít công đoạn hơn, chi phí thấp hơn Nhiều công đoạn hơn, chi phí cao hơn
Mục đích thường gặp Sách phát hành số lượng lớn, giáo trình, tài liệu nội bộ Sách quà tặng, sách ảnh, sách kỷ niệm, ấn phẩm lưu giữ

Với cả hai loại, bề mặt bìa là nơi đặt các gia công trang trí. Việc chọn giữa ép kim, dập nổi hay phủ UV phụ thuộc vào ngân sách và mức độ nhấn mạnh mong muốn; hai bài dập nổi và dập chìm là gì và in nhũ vàng và ép kim giải thích từng kỹ thuật.

Chọn khổ sách, kiểu gáy và bìa theo loại sách

Không có một tổ hợp áp dụng cho mọi cuốn sách. Việc chọn nên bắt đầu từ cách người đọc sử dụng cuốn sách, sau đó đối chiếu với số trang, số lượng đặt in và ngân sách. Bảng dưới đây là gợi ý thông lệ cho một số loại sách thường gặp.

Loại sách Khổ gợi ý Kiểu gáy Loại bìa Lưu ý
Tiểu thuyết, truyện 13 x 20,5 cm hoặc 14,5 x 20,5 cm Gáy keo Bìa mềm có cán màng; bìa cứng cho bản đặc biệt Lề trong đủ rộng để chữ không bị khuất vào gáy
Giáo trình, sách chuyên khảo A5, 16 x 24 cm hoặc A4 Gáy keo; gáy khâu chỉ khi số trang lớn và dùng lâu Bìa mềm; bìa cứng khi dùng nhiều năm Cần trang bảng biểu rõ, chừa lề ghi chú nếu cần
Sách ảnh, album 16 x 24 cm, A4 hoặc khổ ngang Gáy khâu chỉ hoặc gáy keo PUR Bìa cứng Hình tràn gáy cần thiết kế riêng để không bị mất chi tiết
Sách thiếu nhi 16 x 24 cm, khổ vuông hoặc khổ ngang Gáy keo hoặc khâu chỉ Bìa mềm cán màng hoặc bìa cứng Mép bo nhẹ giúp an toàn khi trẻ cầm
Tài liệu nội bộ, kỷ yếu A5 hoặc A4 Ghim giữa với số trang ít; gáy keo hoặc lò xo với số trang lớn hơn Bìa mềm Số lượng ít, ưu tiên linh hoạt về số trang và thời điểm đặt in

Số trang và độ dày gáy

Độ dày gáy sách phụ thuộc số trang và độ dày của loại giấy ruột. Vì mỗi tờ giấy có hai mặt tương ứng với hai trang, độ dày khối ruột xấp xỉ bằng nửa số trang nhân với độ dày một tờ. Ví dụ giả định: nếu mỗi tờ dày khoảng 0,1 mm và cuốn sách có 200 trang, tương ứng 100 tờ, khối ruột dày khoảng 10 mm. Con số này chỉ minh họa phương pháp; độ dày thực tế thay đổi theo loại giấy và định lượng, nên cần kiểm tra bằng cuốn trắng làm từ đúng loại giấy dự kiến.

Độ dày gáy quyết định việc có in được chữ trên gáy hay không, chiều rộng tờ bìa trải phẳng và khả năng mở sách. Gáy mỏng chỉ đủ chỗ cho một dòng tên nhỏ hoặc không in chữ. Gáy dày làm sách khó mở phẳng, nhất là ở gáy keo. Loại giấy ruột và giấy bìa là chủ đề riêng trong nhóm bài về giấy in sách; mẫu giấy thật có thể xem trực tiếp tại xưởng trước khi quyết định.

Lỗi thường gặp khi chọn khổ sách, gáy và bìa

Gáy quá dày nên khó mở

Sách dày đóng gáy keo thường khó mở phẳng và mép trong của trang dễ bị khuất. Cách xử lý gồm chọn giấy ruột mỏng hơn, chuyển sang gáy khâu chỉ hoặc chia nội dung thành hai tập. Nếu tài liệu cần mở phẳng khi sử dụng, gáy lò xo là phương án đáng cân nhắc.

Lề trong quá hẹp

Phần lề sát gáy bị khuất khi sách khép, nhất là với gáy keo và sách dày. Thông lệ là để lề trong rộng hơn lề ngoài; mức chênh phụ thuộc độ dày gáy và kiểu gáy. Lỗi này thường chỉ lộ ra khi cầm bản in thử hoặc cuốn trắng.

Bìa cong sau khi đóng

Bìa cong thường do bìa mỏng, hướng thớ giấy không song song với gáy, hoặc chỉ cán màng một mặt khiến hai mặt bìa co giãn không đều. Cách phòng tránh là chọn định lượng bìa phù hợp khổ thành phẩm, yêu cầu thớ giấy chạy song song với gáy và thống nhất phương án cán màng với xưởng ngay từ khi chọn loại bìa.

Khổ sách không khớp khổ giấy

Khổ thành phẩm chọn không đối chiếu với khổ giấy tấm dẫn đến dải giấy thừa lớn và hao phí vật tư. Trao đổi sớm với xưởng giúp điều chỉnh kích thước vài milimet cho khớp bố cục chia khổ.

Hỏi đáp về khổ sách, gáy sách và loại bìa

Khổ sách nào thường dùng cho tiểu thuyết và sách văn học?

Các khổ như 13 x 20,5 cm và 14,5 x 20,5 cm được dùng nhiều cho sách chữ vì vừa tay, thuận tiện khi đọc dài và cắt hiệu quả từ khổ giấy tấm. Đây là thông lệ thị trường chứ không phải quy định bắt buộc; kích thước cụ thể nên được xác nhận khi báo giá.

Sách bìa cứng có bắt buộc phải gáy tròn không?

Không bắt buộc. Gáy vuông và gáy tròn đều dùng được với bìa cứng. Gáy vuông đơn giản hơn và thường dùng cho sách mỏng hoặc khổ lớn, gáy tròn thường gặp ở sách chữ dày vì ôm khối ruột và cho cảm giác cầm êm tay. Lựa chọn dựa vào số trang, khổ và cách sử dụng.

In sách số lượng ít có làm được bìa cứng không?

Xưởng nhận in sách số lượng ít, kể cả từ một cuốn. Với bìa cứng, khả năng thực hiện phụ thuộc quy cách cụ thể về khổ, số trang và vật liệu bìa, nên cần được xác nhận khi báo giá. Số lượng ít thường phù hợp in kỹ thuật số.

Cần cung cấp thông tin gì để được tư vấn kích thước và kiểu gáy?

Thông tin cơ bản gồm khổ dự kiến, tổng số trang, loại giấy ruột và giấy bìa mong muốn, kiểu bìa (mềm hoặc cứng), kiểu gáy dự kiến, số lượng đặt in và mục đích sử dụng của cuốn sách. Nếu chưa có tệp hoàn chỉnh, số trang ước tính vẫn đủ để xưởng đề xuất phương án và làm cuốn trắng kiểm tra độ dày.

Bước tiếp theo

Sau khi đã xác định khổ thành phẩm, kiểu gáy và loại bìa, hai bài dưới đây giúp đối chiếu thêm về công nghệ in và gia công bề mặt bìa.

Đơn vị cần trao đổi thêm về nội dung bài viết có thể liên hệ qua Zalo 0934 510 662 hoặc hotline 0934 510 662. Xưởng làm việc 8h00–18h00, Thứ Hai đến Thứ Bảy.

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất