Khổ giấy A, B và khổ giấy in offset: bảng kích thước và hao phí giấy

Khổ giấy A, B là hai dãy kích thước giấy theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 216, mỗi khổ có tỉ lệ cạnh dài trên cạnh ngắn xấp xỉ 1,414 và bằng một nửa khổ liền trước. Dãy B nằm xen giữa các khổ A. Khổ giấy in offset là khổ tờ lớn, không trùng hai dãy này nên phát sinh phần giấy thừa.

Khổ giấy A, B theo ISO 216 và nguyên tắc chia đôi

ISO 216 là tiêu chuẩn quốc tế quy định kích thước giấy viết và giấy in thuộc dãy A và dãy B. Điểm đặc biệt của tiêu chuẩn này nằm ở tỉ lệ cạnh: cạnh dài của mọi khổ bằng cạnh ngắn nhân với căn bậc hai của 2, tức khoảng 1,414. Khi cắt đôi một tờ theo chiều ngang cạnh dài, hai nửa thu được vẫn giữ nguyên tỉ lệ ấy. Nhờ vậy, một bố cục thiết kế có thể phóng to hoặc thu nhỏ giữa các khổ mà không bị méo hay phải cắt bớt nội dung, và các khổ liền kề luôn chia hết cho nhau.

Dãy A bắt đầu từ diện tích một mét vuông

Khổ A0 có kích thước 841 × 1189 mm, diện tích xấp xỉ 1 mét vuông. Mỗi khổ tiếp theo là một nửa khổ trước: A1 bằng một nửa A0, A2 bằng một nửa A1, và cứ thế đến A3, A4, A5, A6, A7. Số hiệu càng lớn thì tờ giấy càng nhỏ. Các kích thước được làm tròn xuống đến milimét nên bảng khổ giấy luôn ghi số nguyên.

Dãy B là khổ trung gian giữa hai khổ A

Dãy B bắt đầu từ B0 có chiều rộng 1000 mm và chiều dài 1414 mm, cũng theo tỉ lệ căn bậc hai của 2. Về kích thước, mỗi khổ B là trung bình nhân của hai khổ A liền kề, nên B4 lớn hơn A4 nhưng nhỏ hơn A3. Dãy B ra đời để bổ sung lựa chọn cho những sản phẩm cần cỡ lớn hơn khổ A kế cận một chút, chẳng hạn một tờ chứa trọn khổ A4 kèm phần lề dư.

Bảng kích thước khổ giấy A từ A0 đến A6

Trong thực tế đặt in, các khổ giấy A4, A3, A5 là những khổ được dùng thường xuyên nhất, còn A0 đến A2 chủ yếu phục vụ in khổ lớn như bản vẽ và poster. Bảng dưới đây liệt kê kích thước thành phẩm theo milimét, cạnh ngắn ghi trước, cạnh dài ghi sau.

KhổKích thước (mm)Quan hệ với khổ A4
A0841 × 1189Bằng 16 tờ A4
A1594 × 841Bằng 8 tờ A4
A2420 × 594Bằng 4 tờ A4
A3297 × 420Bằng 2 tờ A4
A4210 × 297Khổ chuẩn đối chiếu
A5148 × 210Bằng một nửa tờ A4
A6105 × 148Bằng một phần tư tờ A4

Quy luật trong bảng giúp suy ra kích thước mà không cần tra lại. Cạnh ngắn của khổ lớn bằng cạnh dài của khổ nhỏ liền kề, còn cạnh dài của khổ lớn gấp đôi cạnh ngắn của khổ nhỏ: A3 có cạnh ngắn 297 mm đúng bằng cạnh dài của A4, và cạnh dài 420 mm đúng bằng hai lần cạnh ngắn 210 mm của A4. Tiếp theo A6 còn có A7 kích thước 74 × 105 mm và A8 kích thước 52 × 74 mm, thường gặp ở thẻ, vé và nhãn nhỏ.

Ứng dụng cụ thể của từng khổ đã được trình bày riêng. Về khổ trung bình, tham khảo bài kích thước giấy A3: bảng khổ, ứng dụng và cách chọn khổ in; về khổ nhỏ, bài kích thước giấy A5 và A6 cho tờ rơi, thiệp, sổ tay; về khổ lớn, bài khổ giấy A2, A1, A0 cho poster, bản vẽ và in khổ lớn. Bài này tập trung vào phần các bài kia chưa đề cập: dãy B, khổ tờ in offset và phần giấy thừa.

Bảng kích thước khổ giấy B và cách phân biệt với dãy A

Khổ giấy B ít xuất hiện trong văn phòng hơn khổ A, nhưng vẫn gặp ở sổ, tài liệu học tập và một số ấn phẩm nhập khẩu hoặc xuất khẩu. Bảng sau ghi các khổ từ B0 đến B5 theo ISO 216, kèm vị trí so với khổ A.

KhổKích thước (mm)Vị trí so với khổ A
B01000 × 1414Lớn hơn A0
B1707 × 1000Giữa A0 và A1
B2500 × 707Giữa A1 và A2
B3353 × 500Giữa A2 và A3
B4250 × 353Giữa A3 và A4
B5176 × 250Giữa A4 và A5

Dãy còn tiếp tục xuống B6 kích thước 125 × 176 mm và các khổ nhỏ hơn, theo cùng quy luật chia đôi. Khi đọc bảng, cần lưu ý hai điểm dễ nhầm. Thứ nhất, B5 không phải là một nửa của A4 mà là một khổ riêng nằm giữa A4 và A5. Thứ hai, một số tiêu chuẩn ngoài ISO, chẳng hạn dãy B theo tiêu chuẩn của Nhật Bản, cũng đặt tên B4, B5 nhưng cho kích thước lớn hơn bản ISO. Vì vậy khi yêu cầu ghi “khổ B5”, đơn vị đặt in nên ghi thêm kích thước theo milimét để hai bên hiểu cùng một khổ.

Ngoài hai dãy A và B, nhiều ấn phẩm dùng khổ theo thông lệ riêng. Một số khổ sách như 14,5 × 20,5 cm hay 16 × 24 cm là khổ theo thông lệ của ngành xuất bản, không thuộc dãy A hay dãy B.

Khổ giấy in offset: khổ tờ khác với khổ thành phẩm

In offset không in từng tờ A4 hay A5 riêng lẻ như máy in văn phòng. Giấy được nạp vào máy dưới dạng tờ lớn gọi là khổ tờ; trên một tờ, bộ phận chế bản xếp nhiều sản phẩm cạnh nhau theo bài bình trang (bình bài), in cả tờ cùng lúc, sau đó tờ in được xén thành các sản phẩm riêng. Vì vậy khổ giấy in offset là khổ của tờ lớn trước khi cắt, còn khổ giấy A, B là khổ của thành phẩm sau khi cắt. Hai khái niệm này thường bị gộp làm một khi trao đổi đơn hàng.

Khổ tờ in offset thông dụng

Theo thông lệ thị trường giấy tại Việt Nam, hai khổ tờ thường gặp là khoảng 65 × 86 cm và 79 × 109 cm. Đây là thông lệ chung chứ không phải quy chuẩn bắt buộc: khổ thực tế của từng loại giấy, từng nhà cung cấp có thể khác, đặc biệt với giấy đặc biệt hoặc giấy nhập khẩu, nên cần xác nhận khi báo giá. Mỗi tờ còn được ghi kèm chiều thớ giấy, tức hướng sợi xơ chạy dọc theo cạnh dài hay cạnh ngắn của tờ.

Điều đáng chú ý là hai khổ tờ này không theo tỉ lệ căn bậc hai của 2. Tỉ lệ cạnh của tờ 79 × 109 cm xấp xỉ 1,38 và của tờ 65 × 86 cm xấp xỉ 1,32, trong khi khổ A và B có tỉ lệ 1,414. Chính độ lệch này khiến khổ giấy A, B không xếp khít vào tờ in, và là nguồn gốc của phần giấy thừa trình bày ở mục sau.

Thớ giấy ảnh hưởng thế nào đến cách xếp

Chiều thớ quyết định khả năng gấp và độ cứng của giấy theo từng hướng. Với sản phẩm cần gấp hoặc đóng gáy như sổ, catalogue, sách, thớ giấy thường được chọn song song với đường gáy hoặc đường gấp để nếp gấp phẳng và ít nứt. Điều này hạn chế hướng xoay của sản phẩm trên tờ, nên không phải lúc nào cũng chọn được phương án xếp nhiều sản phẩm nhất.

In offset và in kỹ thuật số: cách tính khác nhau

In kỹ thuật số thường chạy trên tờ nhỏ hơn hẳn khổ tờ offset, cỡ gần A3, nên cách bố trí sản phẩm và phần hao phí cũng khác; khổ giấy cụ thể xác nhận khi báo giá. Về lựa chọn phương pháp, mốc tham khảo là từ khoảng 500 đến 1.000 bản trở lên nên cân nhắc in offset, còn số lượng thấp hơn thường phù hợp với in kỹ thuật số. In Nhãn Mác thực hiện cả hai phương pháp, và ở cả hai trường hợp, khổ thành phẩm được thống nhất trước khi chế bản để tính phương án xếp trên tờ.

Hao phí giấy phát sinh từ đâu

Đó là phần giấy đã mua nhưng không trở thành thành phẩm: giấy bị cắt bỏ, giấy chạy thử và giấy bù cho các công đoạn sau in. Một phần hao phí là cố hữu của quy trình in offset, nhưng phần phát sinh do chọn khổ thiếu cân nhắc thì có thể giảm.

Phần giấy thừa do khổ không chia hết

Đây là nguồn lớn nhất và liên quan trực tiếp đến khổ giấy A, B. Khi chiều rộng hoặc chiều dài tờ in không chia hết cho kích thước sản phẩm, phần dư ở mép tờ không đủ chỗ cho thêm một sản phẩm và bị xén bỏ.

Lề kẹp giấy, dấu cắt và thanh kiểm màu

Máy offset kẹp giấy ở một mép tờ để kéo vào máy, dải giấy bị kẹp không in được và gọi là lề kẹp giấy. Ngoài ra, ở mép tờ cần có chỗ cho dấu cắt, dấu gấp, dấu cân chỉnh và thanh kiểm màu để vận hành và kiểm tra bản in. Những phần này nằm ngoài vùng xếp sản phẩm, nên diện tích dùng được của tờ luôn nhỏ hơn khổ tờ danh nghĩa.

Vùng bleed giữa các sản phẩm

Với sản phẩm có hình hoặc màu nền chạy sát mép, file cần có vùng bleed (vùng xén) thông lệ 2 đến 3 mm mỗi cạnh để khi xén không lộ viền trắng. Vùng này chiếm diện tích thực trên tờ, nên mỗi sản phẩm khi xếp chiếm kích thước lớn hơn khổ thành phẩm.

Giấy bù hao chạy máy và gia công sau in

Mỗi lượt chạy máy cần một số tờ để khởi động, chỉnh màu và ổn định bản in; các công đoạn sau in như cán màng, bế, gấp cũng có tỉ lệ tờ hỏng nhất định. Vì vậy số tờ giấy được chuẩn bị thường nhiều hơn số tờ tính theo số lượng đặt in. Tỉ lệ bù hao tùy quy cách, số màu và công đoạn gia công, nên được thống nhất khi báo giá thay vì áp một con số chung.

Ví dụ tính số sản phẩm trên một tờ in offset

Số sản phẩm xếp được trên một tờ quyết định lượng giấy tính cho mỗi sản phẩm. Phần dưới đây là ví dụ minh họa phương pháp tính, không phải thông số máy hay khổ làm việc của một xưởng cụ thể. Giả định như sau: tờ in có khổ 790 × 1090 mm (79 × 109 cm); sau khi trừ lề kẹp giấy, dấu cắt và thanh kiểm màu, vùng xếp sản phẩm còn 770 × 1070 mm; mỗi sản phẩm có bleed 3 mm mỗi cạnh nên chiếm thêm 6 mm theo mỗi chiều; sản phẩm xếp thành lưới đều, chọn một trong hai hướng.

Ví dụ với khổ A5

Khổ A5 là 148 × 210 mm, khi cộng bleed mỗi sản phẩm chiếm 154 × 216 mm. Xếp theo hướng đứng, chiều rộng 770 mm chia cho 154 mm được đúng 5 cột, chiều dài 1070 mm chia cho 216 mm được 4 hàng với phần dư, tổng cộng 20 sản phẩm. Xếp theo hướng xoay, 770 chia 216 được 3 cột và 1070 chia 154 được 6 hàng, tổng cộng 18 sản phẩm. Phương án đầu nhiều hơn nên được chọn, và khi đó khoảng 72% diện tích tờ trở thành thành phẩm.

Khi kích thước lệch 1 đến 2 mm

Giả sử khách hàng đặt khổ 150 × 210 mm thay cho khổ A5 chuẩn, nghĩa là chỉ rộng hơn 2 mm, khoảng 1,4%. Mỗi sản phẩm lúc này chiếm 156 × 216 mm. Theo hướng đứng, 770 chia 156 chỉ được 4 cột, cho 16 sản phẩm; theo hướng xoay được 18 sản phẩm. Số sản phẩm trên tờ giảm từ 20 xuống 18, tức lượng giấy tính cho mỗi sản phẩm tăng khoảng 11%. Kích thước 149 mm cũng cho kết quả tương tự. Ví dụ này được chọn đúng ở ngưỡng để thấy rõ cơ chế; với nhiều khổ khác, lệch vài milimét không làm đổi số lượng, nhưng chỉ khi tính cụ thể mới biết khổ nào nằm sát ngưỡng.

Bảng số sản phẩm trên một tờ với các khổ thông dụng

Bảng sau áp dụng cùng phương pháp và cùng giả định bleed 3 mm cho hai khổ tờ thông dụng. Với tờ 790 × 1090 mm, vùng xếp là 770 × 1070 mm; với tờ 650 × 860 mm, vùng xếp giả định là 630 × 840 mm (cùng trừ 10 mm mỗi cạnh). Số liệu chỉ để so sánh tương đối giữa các khổ.

Khổ thành phẩmKích thước (mm)Số sản phẩm trên tờ 79 × 109 cmSố sản phẩm trên tờ 65 × 86 cm
A3297 × 42042
A4210 × 29796
A5148 × 2102012
A6105 × 1484528
B4250 × 35384
B5176 × 250169

Khi đọc bảng, cần lưu ý khổ A4 trên tờ 79 × 109 cm chỉ xếp được 9 sản phẩm, tương ứng khoảng 65% diện tích tờ trở thành thành phẩm; phần còn lại gồm lề, vùng bleed và phần dư không chia hết. Điều này cho thấy khổ chuẩn quốc tế không đồng nghĩa với khổ ít hao phí nhất trên mọi khổ tờ. Cách xếp thực tế còn có thể phối hợp nhiều hướng trong cùng một tờ, nên số liệu thật có thể khác bảng minh họa.

Chọn khổ thành phẩm để hạn chế hao phí giấy

Phần hao phí chủ yếu được quyết định từ lúc chọn khổ thành phẩm, trước khi thiết kế và chế bản. Việc cần làm là đối chiếu khổ dự kiến với các khổ tờ có sẵn trước khi chốt thiết kế.

Ưu tiên khổ chuẩn khi không có lý do riêng

Khổ giấy A, B có sẵn nhiều loại giấy, bì và phụ kiện, thuận tiện cho khâu đóng gói, lưu trữ và sử dụng sau này. Với ấn phẩm phổ thông như tờ rơi, brochure, poster, nên chọn khổ A hoặc B khi không có yêu cầu thiết kế khác. Quy cách các khổ thường đặt được trình bày tại trang in tờ rơi và in poster; với tài liệu nhiều trang, trang in catalogue mô tả các khổ ruột và khổ bìa.

Khi cần khổ riêng, tính cùng nhà in trước khi chốt

Những sản phẩm như sổ tay, bìa sách hay hộp, túi giấy thường có kích thước riêng theo ý tưởng thiết kế. Với sổ, khổ ruột quyết định số trang xếp trên một tờ; với bìa, cần cộng thêm độ dày gáy; với bao bì, hình khai triển của khuôn bế thường có dạng không vuông vức nên phần giấy thừa lớn hơn sản phẩm chữ nhật. Có thể tham khảo bài in sổ theo yêu cầu cho khổ ruột và bài in túi giấy theo yêu cầu: kích thước, chất liệu, kiểu quai và gia công cho bao bì. Khi trao đổi, nên đưa kích thước theo milimét để nhà in tính ngay phương án xếp trên tờ và nêu chênh lệch nếu điều chỉnh vài milimét.

Lỗi thường gặp liên quan đến khổ giấy

  • Chọn khổ lệch 1 đến 2 mm so với khổ chuẩn mà không có lý do thiết kế, làm giảm số sản phẩm trên tờ và tăng lượng giấy mỗi sản phẩm như ví dụ ở trên.
  • Nhầm khổ thành phẩm với khổ tờ in: yêu cầu “in khổ A4” là khổ sau khi cắt, còn tờ chạy máy là khổ lớn hơn nhiều và do nhà in xác định.
  • Nhầm dãy B với dãy A, hoặc nhầm dãy B theo ISO với dãy B theo tiêu chuẩn khác, dẫn đến file thiết kế sai kích thước.
  • Thiết kế đúng khổ thành phẩm nhưng không có vùng bleed 2 đến 3 mm, nên khi xén lộ viền trắng hoặc phải phóng file lên và lệch bố cục.

Các bài khác về quy cách và chuẩn bị tệp nằm trong chuyên mục kiến thức in ấn của website.

Hỏi đáp về khổ giấy A, B và khổ giấy in offset

Dãy B có thay được dãy A không?

Về nguyên tắc, hai dãy có tỉ lệ cạnh giống nhau nên có thể phóng to hoặc thu nhỏ giữa chúng mà bố cục không bị méo. Tuy vậy kích thước thực khác nhau, nên một thiết kế làm theo khổ A4 không thể dùng trực tiếp cho khổ B5 hay B4 mà cần chỉnh lại bố cục theo khổ mới.

Tờ A4 trong in offset được in trên khổ giấy nào?

Một tờ A4 thành phẩm được in cùng nhiều sản phẩm khác trên một tờ lớn rồi xén ra. Với khổ tờ thông dụng như 65 × 86 cm hoặc 79 × 109 cm, số tờ A4 xếp được phụ thuộc vùng in thực tế, vùng bleed và lề kẹp giấy, nên con số chính xác chỉ có sau khi nhà in tính theo loại giấy cụ thể.

Hao phí giấy có thể giảm về không được không?

Không thể, vì lề kẹp giấy, dấu cắt, bleed và giấy bù hao chạy máy là một phần của quy trình in offset. Điều có thể làm là giảm phần hao phí phát sinh do khổ thành phẩm, bằng cách đối chiếu khổ với khổ tờ và tránh các kích thước nằm sát ngưỡng như ví dụ lệch 2 mm ở trên.

Nên chọn khổ A hay đặt kích thước riêng?

Khi sản phẩm không có yêu cầu đặc biệt, khổ A hoặc B dễ phối hợp với giấy, bao bì và phụ kiện sẵn có. Kích thước riêng phù hợp với sản phẩm có ý đồ thiết kế rõ, như sổ tay, hộp, túi; khi đó nên đối chiếu với khổ tờ và chênh lệch lượng giấy trước khi chốt.

Cần cung cấp gì để nhà in tính số sản phẩm trên một tờ?

Thông tin cần có gồm kích thước thành phẩm theo milimét, số lượng, loại giấy và định lượng, có cần bleed hay gia công sau in như cán màng, bế, gấp hay không, và yêu cầu về chiều thớ giấy nếu có. Có các thông tin này, đơn vị in mới tính được phương án xếp trên tờ và phần hao phí tương ứng.

Bước tiếp theo

Sau khi nắm khổ giấy A, B và cách khổ tờ in offset ảnh hưởng đến lượng giấy, đơn vị đặt in có thể đối chiếu thêm quy cách cho từng loại ấn phẩm ở các bài sau.

Đơn vị cần trao đổi thêm về nội dung bài viết có thể liên hệ qua Zalo 0934 510 662 hoặc hotline 0934 510 662. Xưởng làm việc 8h00–18h00, Thứ Hai đến Thứ Bảy.

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất