Mã QR động là mã QR chứa một đường dẫn trung gian do doanh nghiệp quản lý, nên đích đến có thể đổi sau khi in và lượt quét có thể được ghi nhận. Mã QR tĩnh mã hóa trực tiếp nội dung và không đổi được. Data Matrix là loại mã hai chiều khác, còn tem QR là tem dán mang mã để tra cứu hoặc bảo hành.
Bốn khái niệm này thường bị gộp làm một khi doanh nghiệp lên kế hoạch cho nhãn sản phẩm, tem bảo hành hoặc tem truy xuất. Chọn nhầm loại mã có thể khiến cả lô tem phải in lại khi nội dung cần thay đổi hoặc thiết bị đọc của đối tác không quét được.
Mã QR động và mã QR tĩnh: khác nhau ở đâu
Điểm khác nhau nằm ở nội dung được ghi vào các ô đen trắng của mã. Hình dạng bên ngoài của hai loại có thể giống hệt nhau, nên chỉ nhìn tem đã in thì không phân biệt được.
Mã QR tĩnh
Mã QR tĩnh ghi trực tiếp nội dung vào mã: một đường dẫn trang web, một đoạn văn bản, một số điện thoại hoặc thông tin liên hệ. Khi điện thoại quét, nội dung được đọc ra ngay từ các ô của mã mà không cần qua dịch vụ trung gian nào. Hệ quả là mã tĩnh hoạt động độc lập, không phụ thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ tạo mã, nhưng nội dung đã in thì không sửa được. Nếu đường dẫn bên trong thay đổi hoặc trang đích bị gỡ, toàn bộ tem đã in sẽ dẫn người quét tới một trang trống.
Một đặc điểm kỹ thuật khác là nội dung càng dài thì mã càng dày ô. Ở cùng một kích thước tem, mỗi ô nhỏ lại và mã khó quét hơn khi in nhỏ. Mã tĩnh cũng không có thống kê lượt quét sẵn; doanh nghiệp có thể gắn tham số theo dõi vào đường dẫn để đọc số liệu ở phía website, nhưng đường dẫn sẽ dài hơn.
Mã QR động
Mã QR động không chứa nội dung cuối cùng mà chứa một đường dẫn ngắn trỏ tới máy chủ trung gian. Khi người dùng quét, máy chủ này chuyển họ tới địa chỉ đích đang được cấu hình. Doanh nghiệp có thể đổi địa chỉ đích bất kỳ lúc nào mà mã in trên tem vẫn giữ nguyên, và dịch vụ trung gian thường ghi lại số lượt quét, thời điểm quét và loại thiết bị. Vì đường dẫn trong mã ngắn, mã động thường thưa ô hơn, dễ quét hơn khi in trên tem nhỏ.
Cái giá của sự linh hoạt là sự phụ thuộc. Mã QR động chỉ hoạt động khi dịch vụ chuyển hướng còn vận hành và tài khoản còn hiệu lực. Nếu gói dịch vụ hết hạn hoặc nhà cung cấp ngừng hoạt động, các tem đã in có thể mất khả năng dẫn tới đích. Do đó doanh nghiệp nên dùng đường dẫn thuộc tên miền riêng làm lớp chuyển hướng, nhằm giữ quyền kiểm soát địa chỉ, đồng thời quản lý chặt quyền truy cập tài khoản, vì ai có quyền sửa đích đến thì có thể làm thay đổi nơi mà mọi tem đã in dẫn tới. Phần tạo mã, quản lý tên miền và thống kê lượt quét thuộc dịch vụ của doanh nghiệp; xưởng in chỉ in mã theo file hoặc dữ liệu được cung cấp.
| Tiêu chí | Mã QR tĩnh | Mã QR động |
|---|---|---|
| Nội dung ghi trong mã | Nội dung cuối cùng (đường dẫn, văn bản, thông tin liên hệ) | Một đường dẫn trung gian do dịch vụ chuyển hướng cấp |
| Đổi đích sau khi đã in | Không đổi được | Đổi được trong phần quản lý của doanh nghiệp |
| Thống kê lượt quét | Không có sẵn; chỉ theo dõi gián tiếp qua tham số trên website | Thường có sẵn, tùy dịch vụ sử dụng |
| Độ dày ô của mã | Phụ thuộc độ dài nội dung, có thể dày | Thường thưa vì đường dẫn ngắn |
| Phụ thuộc dịch vụ bên ngoài | Không | Có, mã chỉ hoạt động khi lớp chuyển hướng còn vận hành |
| Rủi ro chính | Đường dẫn hết hạn hoặc đổi cấu trúc thì tem in ra không dùng được | Hết hạn dịch vụ hoặc bị sửa đích ngoài ý muốn |
| Thường dùng khi | Thông tin cố định, vòng đời tem ngắn | Nội dung cần cập nhật, cần số liệu quét, tem dùng lâu |
Khi nào chọn mã QR tĩnh, khi nào chọn mã QR động
Tiêu chí chọn bắt đầu từ câu hỏi: sau khi in, nội dung phía sau mã có cần thay đổi hay không. Nếu câu trả lời là không và thời gian sử dụng tem ngắn, mã tĩnh là lựa chọn gọn nhất vì không phát sinh dịch vụ đi kèm. Ví dụ là tem trên bao bì của một đợt sản phẩm giới hạn trỏ tới trang giới thiệu cố định.
Mã QR động phù hợp hơn khi tem có vòng đời dài hoặc nội dung phải cập nhật, chẳng hạn tem trên sản phẩm lưu hành nhiều năm trong khi trang hướng dẫn hoặc trang đăng ký bảo hành có thể đổi địa chỉ. Doanh nghiệp cũng chọn mã động khi cần biết tem nào được quét và vào thời điểm nào, để đánh giá một lô bao bì hay chiến dịch truyền thông.
Có ba câu hỏi giúp ra quyết định nhanh hơn:
- Địa chỉ đích có ổn định trong suốt thời gian tem lưu hành hay không.
- Doanh nghiệp có cần số liệu về lượt quét hay không, và ai sẽ theo dõi số liệu đó.
- Doanh nghiệp có sẵn tên miền và người quản trị để duy trì lớp chuyển hướng lâu dài hay không.
Data Matrix là gì
Data Matrix là một loại mã hai chiều dạng ma trận gồm các ô đen trắng xếp trong một khối vuông, có thêm biến thể chữ nhật. Mã này lưu được cả chữ và số, có cơ chế sửa lỗi để vẫn đọc được khi một phần bị xước hoặc mờ. Điểm dễ nhận ra nhất là hai cạnh liền kề được vẽ bằng nét đặc liền, còn hai cạnh còn lại là dãy ô đen trắng xen kẽ; mã không có ba ô vuông lớn ở góc như mã QR.
Về cách dùng, Data Matrix thường xuất hiện ở những nơi cần ghi dữ liệu lên diện tích rất nhỏ hoặc cần đọc bằng thiết bị chuyên dụng: linh kiện điện tử, bộ phận cơ khí, vật tư y tế, bao bì dược phẩm, ống nghiệm và mẫu thử. Yêu cầu cụ thể về loại mã của từng ngành do đối tác hoặc cơ quan quản lý quy định, nên doanh nghiệp cần kiểm tra trước khi chọn.
Với người dùng cuối, điểm cần lưu ý là camera và ứng dụng quét mặc định trên điện thoại được thiết kế chủ yếu cho mã QR. Không phải thiết bị hay ứng dụng nào cũng đọc được Data Matrix, nên loại mã này ít được chọn cho tem hướng tới khách hàng đại trà.
Khác nhau QR và Data Matrix: nên chọn loại nào
Khi so sánh hai loại, cần tách bạch người sẽ quét. Nếu người quét là khách hàng dùng điện thoại, mã QR gần như luôn là lựa chọn thực tế. Nếu người quét là thiết bị trong kho, dây chuyền hoặc quầy kiểm tra, và mã phải đặt trên diện tích nhỏ, Data Matrix được cân nhắc nhiều hơn.
| Tiêu chí | Mã QR | Data Matrix |
|---|---|---|
| Dấu hiệu nhận dạng | Ba ô vuông lớn ở ba góc | Hai cạnh đặc liền, hai cạnh ô xen kẽ |
| Hình dạng tổng thể | Hình vuông | Chủ yếu hình vuông, có biến thể hình chữ nhật |
| Thiết bị đọc thông dụng | Camera điện thoại, máy quét cầm tay | Đầu đọc chuyên dụng; điện thoại cần ứng dụng hỗ trợ |
| In trên diện tích rất nhỏ | Được, nhưng bị giới hạn bởi kích thước ô | Thường được ưu tiên khi diện tích nhỏ |
| Nhóm dùng phổ biến | Bao bì, tem tra cứu, bảo hành, truyền thông | Linh kiện, dược phẩm, vật tư y tế, truy xuất nội bộ |
| Phù hợp với người dùng cuối | Cao | Thấp hơn |
| Yêu cầu khi in | Tương phản rõ, vùng yên tĩnh đủ rộng | Tương phản rõ, ô mã đều và không bị loang mực |
Một sai sót thường gặp là chọn Data Matrix vì cho rằng loại mã này kỹ thuật hơn, rồi phát hiện khách hàng không quét được bằng điện thoại. Cách an toàn là hỏi đơn vị tiếp nhận mã, gồm đối tác phân phối, kho hoặc cơ quan quản lý, về loại mã họ đọc được trước khi thiết kế tem.
Tem QR: dùng để tra cứu, bảo hành và truy xuất
Tem QR là tem dán, thường bằng decal, có in mã QR để người quét truy cập thông tin: nguồn gốc sản phẩm, hướng dẫn sử dụng, trang kích hoạt bảo hành hoặc kênh liên hệ. Giá trị của tem nằm ở dữ liệu phía sau mã, nên tem QR chỉ có tác dụng khi doanh nghiệp có trang đích, cơ sở dữ liệu và người vận hành đứng sau mã.
Tem QR bảo hành
Với tem QR bảo hành, mỗi tem thường mang một mã riêng để doanh nghiệp đối chiếu sản phẩm, thời điểm kích hoạt và thông tin khách hàng. Mã riêng nghĩa là mỗi tem trỏ tới một địa chỉ hoặc một mã định danh khác nhau, nên doanh nghiệp phải có danh sách mã và hệ thống nhận diện chúng. Cách tem hoạt động từ lúc in tới lúc khách kích hoạt được trình bày trong bài tem QR code bảo hành hoạt động như thế nào, còn sự khác nhau giữa tem bảo hành và tem chống giả được phân tích riêng trong bài tem bảo hành và tem chống giả. Nội dung cần ghi trên phiếu và tem bảo hành, gồm kích thước và chất liệu in, có trong bài tem bảo hành và phiếu bảo hành: nội dung, kích thước, chất liệu in.
QR code trên tem và các loại mã khác trên cùng một tem
Một tem sản phẩm có thể mang đồng thời mã vạch một chiều dùng cho bán lẻ và mã QR dùng cho tra cứu. Hai loại mã này phục vụ hai đối tượng khác nhau: mã vạch cho máy quét tại quầy, mã QR cho khách hàng. Cần chừa khoảng trống đủ rộng giữa hai mã để đầu đọc không nhận nhầm.Các loại mã vạch phổ biến và phạm vi sử dụng được trình bày trong bài mã vạch là gì: EAN-13, Code 128 và QR khác nhau thế nào; phần chuẩn bị tem chứa mã vạch tiêu chuẩn có trong trang in tem dán mã vạch barcode.
Mã khác nhau trên từng tem
Khi mỗi tem cần một mã riêng, doanh nghiệp cung cấp danh sách mã hoặc file dữ liệu theo thứ tự, và đơn vị in đặt từng mã vào đúng vị trí trên tem. Dữ liệu thay đổi theo từng tem nên thường dùng in kỹ thuật số, phương pháp xử lý dữ liệu biến đổi thuận tiện hơn; sự khác nhau giữa hai công nghệ được so sánh trong bài mực in offset và mực in kỹ thuật số khác nhau thế nào. In An Anh in mã theo dữ liệu hoặc file do khách hàng cung cấp; việc tạo ra các mã, kiểm tra tính duy nhất của chúng và vận hành hệ thống tra cứu thuộc về doanh nghiệp đặt in. Dịch vụ in tem mang mã QR của xưởng được trình bày tại trang in tem QR code.
In mã QR trên tem để quét ổn định
Mã QR hoạt động ổn định khi hội đủ ba điều kiện: mã đủ lớn so với khoảng cách quét, tương phản giữa ô tối và nền đủ rõ, và xung quanh mã có vùng trống đủ rộng. Thiếu một trong ba điều kiện này, mã có thể vẫn trông bình thường trên màn hình thiết kế nhưng không quét được sau khi in lên vật liệu thật.
Kích thước theo khoảng cách quét
Không có một kích thước tối thiểu dùng chung cho mọi tem. Kích thước phụ thuộc vào khoảng cách từ camera tới mã: mã được quét từ xa, như mã trên thùng hàng hoặc áp phích, phải lớn hơn nhiều so với mã trên nhãn lọ nhỏ được cầm sát trước mặt. Kích thước còn phụ thuộc lượng dữ liệu. Nội dung càng dài thì số ô càng nhiều, và ở cùng diện tích mỗi ô càng nhỏ; mã động với đường dẫn ngắn có lợi thế rõ ở điểm này. Cách đáng tin cậy nhất là in thử đúng kích thước dự kiến và quét ở khoảng cách sử dụng thật.
Tương phản, vùng yên tĩnh và nền
Mã nên dùng ô tối trên nền sáng. Đen trên trắng là phương án ổn định nhất; xanh đậm hoặc nâu đậm trên nền trắng vẫn dùng được, còn các màu nhạt như vàng, cam nhạt hoặc xám nhạt cho ô mã làm giảm tương phản và dễ gây lỗi đọc. Mã đảo màu, tức ô sáng trên nền tối, bị một số ứng dụng quét từ chối nên cần kiểm tra trước khi dùng. Tem trên nền kraft có nền nâu vốn kém sáng hơn giấy trắng, vì vậy mã in trực tiếp lên nền này cần được quét thử cẩn thận; nhiều thiết kế đặt mã trong một ô nền sáng để giữ tương phản.
Vùng yên tĩnh là khoảng trống bao quanh mã, không có chữ, đường viền hay hình ảnh. Tiêu chuẩn của loại mã khuyến nghị bề rộng vùng này tính theo số ô của mã, và đây là phần dễ bị cắt bỏ nhất khi thiết kế tem chật. Đường bế sát mã hoặc viền trang trí chạm vào mã có thể làm đầu đọc không xác định được ranh giới.
Vật liệu bề mặt và cách hoàn thiện
Bề mặt bóng phản chiếu ánh sáng đèn trần hoặc đèn flash của điện thoại, và vùng phản chiếu che mất một phần mã. Với tem có màng phủ, màng mờ giảm phản chiếu tốt hơn màng bóng; sự khác biệt giữa hai loại màng được giải thích trong bài cán màng bóng và cán màng mờ khác nhau thế nào khi in ấn. Với mặt cong như chai hoặc lọ, mã bị uốn theo bề mặt nên cần giữ mã nằm trọn trên phần ít cong và tránh đặt qua mép tem. Độ thấm hút của vật liệu cũng ảnh hưởng vì mực loang làm ô đen phình ra, các ô nhỏ dính nhau.
Lỗi thường gặp
- Mã quá nhỏ so với khoảng cách quét: lỗi phổ biến nhất ở tem nhỏ, thường do thiết kế tem trước rồi mới chèn mã vào chỗ còn trống.
- Mã nằm trên vật liệu bóng và bị phản chiếu: mã quét được ở trong nhà nhưng thất bại dưới đèn mạnh hoặc ngoài trời.
- Nền màu hoặc hoa văn chạy sau mã: làm các ô mã lẫn với chi tiết trang trí.
- Dùng file ảnh nhỏ rồi phóng to hoặc kéo giãn mã không đều tỷ lệ: viền ô bị nhòe, ô mã biến dạng. Mã nên được xuất ở dạng vector.
- Đường dẫn của mã QR tĩnh hết hạn hoặc trang bị gỡ: tem đã in vẫn quét ra nội dung nhưng dẫn tới trang lỗi, và tem đã in không thể sửa lại.
Thông tin cần chuẩn bị trước khi in tem có mã
Với tem có mã QR hoặc Data Matrix, đơn vị đặt in nên có sẵn các thông tin sau để việc dàn trang và kiểm tra mã diễn ra thuận lợi:
- Loại mã cần dùng và lý do: QR tĩnh, QR động hay Data Matrix, người quét là khách hàng hay thiết bị chuyên dụng.
- File mã đã tạo ở dạng vector, hoặc danh sách dữ liệu nếu mỗi tem cần một mã riêng, kèm thứ tự mã trên từng tem.
- Kích thước tem thành phẩm, hình dạng tem và vị trí dự kiến của mã trên tem.
- Vật liệu tem và bề mặt dán: giấy, nhựa, kraft, mặt phẳng hay mặt cong; có cần màng phủ hay không.
- Số lượng tem, số lượng mã khác nhau trong lô, khoảng cách và thiết bị quét dự kiến.
Các bài kiến thức khác về tem mã vạch và tem mang mã được tập hợp trong chuyên mục các bài về in tem mã vạch.
Câu hỏi thường gặp về mã QR động, mã QR tĩnh và Data Matrix
Mã QR động có thay đổi được nội dung sau khi đã in tem không?
Có, nhưng chỉ khi đích đến được quản lý ở lớp chuyển hướng. Hình dạng mã trên tem giữ nguyên, còn địa chỉ mà mã dẫn tới được sửa trong phần quản lý của dịch vụ tạo mã. Nội dung ghi trực tiếp vào mã thì không đổi được, vì vậy cần xác định loại mã ngay từ khi thiết kế.
Có thể dùng mã QR tĩnh cho tem bảo hành không?
Được, nếu mỗi tem trỏ tới một địa chỉ cố định và doanh nghiệp duy trì địa chỉ đó trong suốt thời hạn bảo hành. Rủi ro nằm ở việc cấu trúc trang thay đổi hoặc tên miền hết hạn, khi đó tem đã in không sửa được.
Data Matrix có quét được bằng điện thoại không?
Phụ thuộc vào thiết bị và ứng dụng. Camera mặc định trên nhiều điện thoại ưu tiên mã QR, trong khi một số ứng dụng quét riêng hỗ trợ thêm Data Matrix. Với tem hướng tới khách hàng phổ thông, nên quét thử trên nhiều dòng điện thoại trước khi chọn.
Mã QR trên tem cần kích thước tối thiểu bao nhiêu?
Không có một con số áp dụng cho mọi trường hợp. Kích thước cần thiết tăng theo khoảng cách quét và theo lượng dữ liệu trong mã, và còn bị ảnh hưởng bởi vật liệu và độ loang của mực. Phương án đáng tin cậy là in thử đúng kích thước dự kiến rồi quét trên nhiều thiết bị, ở khoảng cách sử dụng thật.
Xưởng in có tạo mã QR động hoặc hệ thống tra cứu giúp doanh nghiệp không?
Phần tạo mã, quản lý đường dẫn, tên miền, thống kê lượt quét và hệ thống tra cứu do doanh nghiệp hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ mã đảm nhiệm. In An Anh in mã theo file hoặc dữ liệu khách hàng cung cấp và có bản in thử để khách hàng kiểm tra khả năng quét trước khi sản xuất số lượng lớn.
Bước tiếp theo
Sau khi xác định được loại mã, đơn vị đặt in có thể đối chiếu vật liệu và hình thức tem qua các bài sau:
- Sticker, decal và tem nhãn khác nhau thế nào: cách phân biệt và chọn
- Tem bảo hành và phiếu bảo hành: nội dung, kích thước, chất liệu in
- Bế tem là gì? Bế rời, bế liền và bế nửa khác nhau thế nào
Đơn vị cần trao đổi thêm về nội dung bài viết có thể liên hệ qua Zalo 0934 510 662 hoặc hotline 0934 510 662. Xưởng làm việc 8h00–18h00, Thứ Hai đến Thứ Bảy.
