Mã số mã vạch GS1 là gì? Cấu trúc mã, vai trò và cách in lên bao bì

Mã số mã vạch GS1 là dãy số định danh sản phẩm được xây dựng theo chuẩn của tổ chức GS1, sau đó thể hiện dưới dạng các vạch đen trắng để thiết bị quét đọc được. Với hàng tiêu dùng, dạng thường gặp nhất là mã vạch EAN-13 gồm 13 chữ số. Bài viết giải thích cấu trúc mã, vai trò của mã và những điểm cần lưu ý khi in mã lên bao bì.

Hình minh họa 3D tổng quan: Mã số mã vạch GS1 là gì? Cấu trúc mã, vai trò và cách in lên bao bì
Mục lục bài viết
  1. Mã số mã vạch GS1 là gì và GS1 đảm nhiệm vai trò nào
  2. Cấu trúc mã vạch EAN-13: bốn phần của dãy 13 chữ số
  3. Vai trò của mã số mã vạch GS1 trong chuỗi cung ứng
  4. Các loại mã trong hệ thống GS1 và cách phân biệt
  5. In mã số mã vạch GS1 lên bao bì: những điều kiện để máy quét đọc được
  6. Lỗi thường gặp khi in mã số mã vạch GS1
  7. Thông tin cần chuẩn bị khi in mã vạch lên bao bì
  8. Câu hỏi thường gặp về mã số mã vạch GS1
  9. Bước tiếp theo

Mã số mã vạch GS1 là gì và GS1 đảm nhiệm vai trò nào

GS1 là tổ chức tiêu chuẩn toàn cầu về hệ thống mã sản phẩm và dữ liệu thương mại. Hệ thống do tổ chức này xây dựng quy định cách đánh số cho sản phẩm, địa điểm, đơn vị vận chuyển và nhiều đối tượng khác, nhằm để các bên trong chuỗi cung ứng cùng hiểu một dãy số theo một nghĩa. Khi nói “mã số mã vạch GS1”, người làm bao bì thường muốn nói tới dãy số định danh sản phẩm và biểu tượng vạch đi kèm in trên nhãn hoặc vỏ hộp.

Hình minh họa tem chống giả với khiên bảo vệ cho phần: Mã số mã vạch GS1 là gì và GS1 đảm nhiệm vai trò nào

Cần phân biệt hai lớp trong cụm từ này. Lớp thứ nhất là mã số: một dãy chữ số duy nhất gắn với một sản phẩm cụ thể của một doanh nghiệp. Lớp thứ hai là mã vạch: cách trình bày dãy số đó bằng các vạch có độ rộng khác nhau để máy quét chuyển thành số mà không cần nhập tay. Một dãy số có thể được thể hiện bằng nhiều loại biểu tượng khác nhau, vì vậy việc chọn loại biểu tượng là quyết định về in ấn, còn việc cấp số thuộc phạm vi của hệ thống mã.

Về việc hình thành mã, doanh nghiệp liên hệ đơn vị có thẩm quyền để đăng ký và được cấp mã. Xưởng in không cấp mã, không quản lý mã và không thay doanh nghiệp quyết định dãy số nào gắn với sản phẩm nào. Vai trò của xưởng bắt đầu sau đó: nhận dãy số do khách hàng cung cấp, dựng biểu tượng đúng tỷ lệ và in lên bao bì sao cho máy quét đọc được.

Cấu trúc mã vạch EAN-13: bốn phần của dãy 13 chữ số

Mã vạch EAN-13 là dạng phổ biến cho hàng tiêu dùng bán qua cửa hàng và kênh bán lẻ. Dãy 13 chữ số chia thành bốn phần, mỗi phần mang một chức năng riêng. Hiểu cấu trúc này giúp người phụ trách bao bì kiểm tra nhanh dữ liệu trước khi gửi file in, vì phần lớn sai sót phát sinh từ việc chép nhầm hoặc ghép nhầm các phần.

Phần của dãy sốChức năngLưu ý khi chuẩn bị dữ liệu
Tiền tốNhững chữ số đầu dãy do hệ thống mã quy định, cho biết tổ chức thành viên đã cấp dải số cho doanh nghiệpChỉ chép đúng theo thông tin được cấp, không tự suy diễn ý nghĩa từng con số
Mã doanh nghiệpPhần dùng để nhận biết doanh nghiệp sở hữu dải mãCố định cho mọi sản phẩm của cùng một doanh nghiệp trong dải mã đó
Mã sản phẩmPhần doanh nghiệp tự gán cho từng mặt hàng, từng biến thểMỗi biến thể khác nhau về dung tích, hương vị hay quy cách thường cần một mã riêng
Số kiểm traChữ số cuối cùng, được tính từ 12 chữ số đứng trướcKhông nhập tay tùy ý; phải tính đúng hoặc dùng công cụ tạo mã

Cách hoạt động của số kiểm tra

Số kiểm tra tồn tại để máy quét phát hiện dãy số bị đọc sai hoặc bị gõ sai. Cách tính theo thông lệ của EAN-13 như sau: lấy tổng các chữ số ở vị trí lẻ trong 12 chữ số đầu (vị trí thứ nhất, ba, năm, bảy, chín, mười một), cộng với ba lần tổng các chữ số ở vị trí chẵn (vị trí thứ hai, bốn, sáu, tám, mười, mười hai). Số kiểm tra là giá trị cần cộng thêm để tổng đó chia hết cho 10.

Với dãy 12 chữ số minh họa 123456789012 (không thuộc doanh nghiệp nào), tổng vị trí lẻ là 26, tổng vị trí chẵn là 22 và ba lần con số này là 66. Tổng chung bằng 92, cần thêm 8 để chia hết cho 10, nên số kiểm tra là 8 và dãy hoàn chỉnh là 1234567890128. Ví dụ chỉ nhằm giải thích nguyên lý; dữ liệu thật của sản phẩm luôn lấy từ dải mã đã được cấp.

Vì sao con số ở đầu dãy không nên diễn giải tùy tiện

Những chữ số tiền tố thường bị hiểu thành “mã nước sản xuất”. Cách hiểu đó chưa chính xác: tiền tố cho biết tổ chức nào đã cấp dải số, không phải nơi sản xuất thực tế của sản phẩm. Khi cần xác định ý nghĩa của một dải số, doanh nghiệp tra theo tài liệu của đơn vị cấp mã.

Vai trò của mã số mã vạch GS1 trong chuỗi cung ứng

Vai trò trực tiếp nhất của mã vạch sản phẩm là nhận dạng hàng hóa tại điểm bán. Máy quét đọc vạch, chuyển thành dãy số rồi hệ thống của cửa hàng tra dãy số đó để biết đó là sản phẩm nào. Nhờ vậy việc tính tiền, kiểm hàng và đối soát không phụ thuộc vào việc nhân viên đọc tên hay nhập tay.

Ở khâu kho vận, cùng dãy số được dùng để nhập kho, xuất kho và kiểm kê. Doanh nghiệp phân phối có thể nhận một lô hàng, quét từng thùng hoặc từng đơn vị bán lẻ rồi đối chiếu với đơn đặt hàng mà không cần mở từng gói. Với các sản phẩm cần truy xuất, mã vạch là điểm nối giữa vật phẩm thực tế và hồ sơ lô sản xuất lưu ở hệ thống của doanh nghiệp.

Ranh giới: mã vạch chỉ chứa dãy số

Điều cần nói rõ là mã vạch EAN-13 thể hiện duy nhất một dãy số. Tên sản phẩm, giá bán, hạn sử dụng, nơi sản xuất hay thành phần không nằm trong vạch. Những thông tin đó nằm trong cơ sở dữ liệu của doanh nghiệp và các bên liên quan, còn dãy số đóng vai trò khóa để tra cứu. Hệ quả thực tế là nếu hai sản phẩm khác nhau dùng chung một dãy số, hệ thống sẽ hiểu chúng là một, và việc sửa sai trên bao bì đã in thường tốn kém hơn nhiều so với việc kiểm tra dữ liệu trước.

Nội dung trên nhãn như thành phần, hướng dẫn sử dụng hay thông tin nhà sản xuất là một nhóm vấn đề khác. Phần giải thích về các thông tin thường có trên nhãn nằm trong bài Tem nhãn là gì? Thông tin thường có trên nhãn và vai trò của tem nhãn.

Các loại mã trong hệ thống GS1 và cách phân biệt

EAN-13 không phải loại mã duy nhất. Tùy đối tượng gắn mã (đơn vị bán lẻ, thùng vận chuyển, vật phẩm cần truy xuất), hệ thống dùng những biểu tượng khác nhau. Bảng dưới đây tóm tắt các loại thường gặp ở mức chung để người đặt in biết cần hỏi gì khi nhận được yêu cầu từ đối tác phân phối.

Hình minh họa so sánh hai lựa chọn cho phần: Các loại mã trong hệ thống GS1 và cách phân biệt
Loại mãThường dùng choLưu ý khi in
EAN-13Hàng tiêu dùng bán lẻDạng phổ biến nhất; giữ nguyên tỷ lệ các vạch và vùng trống hai bên
EAN-8Sản phẩm có diện tích bao bì rất nhỏÍt chữ số hơn; việc dùng loại này thường do đơn vị cấp mã hướng dẫn
UPC-AHàng hóa lưu thông ở một số thị trường khácGồm 12 chữ số; khi xuất khẩu cần xác nhận với đối tác loại mã họ yêu cầu
Mã trên thùng vận chuyển (ví dụ ITF-14, GS1-128)Thùng carton, pallet, đơn vị đóng gói lớnKích thước lớn hơn, in trên bề mặt giấy carton nên cần kiểm tra độ nét
QR và DataMatrixMã hai chiều chứa nhiều dữ liệu, truy xuất, liên kếtNội dung và quy tắc dữ liệu cần thống nhất trước; xem bài riêng về mã QR và DataMatrix trên web

Mã hai chiều không thay thế hoàn toàn mã vạch một chiều: mã một chiều đơn giản và phù hợp nhận dạng sản phẩm ở điểm bán, còn mã hai chiều phù hợp khi cần chứa thêm dữ liệu hoặc đường dẫn. Doanh nghiệp nên hỏi đối tác phân phối loại mã họ chấp nhận trước khi chốt thiết kế bao bì.

In mã số mã vạch GS1 lên bao bì: những điều kiện để máy quét đọc được

Một biểu tượng đúng dữ liệu vẫn có thể không quét được nếu in sai điều kiện kỹ thuật. Các yếu tố dưới đây là thông lệ chung của ngành in và đóng gói; thông số cụ thể của từng loại mã nên lấy từ hướng dẫn của đơn vị cấp mã hoặc yêu cầu của bên nhận hàng.

Kích thước và tỷ lệ

Mỗi loại mã có kích thước chuẩn và một khoảng cho phép phóng to hoặc thu nhỏ theo tỷ lệ chuẩn của loại mã đó. Phóng to hay thu nhỏ đều phải giữ đồng đều cả chiều rộng lẫn chiều cao của vạch. Nếu bao bì không còn đủ chỗ, giải pháp đúng là bố trí lại mặt in hoặc thu nhỏ cả biểu tượng trong khoảng cho phép, không kéo giãn riêng một chiều, vì độ rộng vạch lệch tỷ lệ khiến máy quét đọc sai hoặc không đọc được.

Độ tương phản và màu sắc

Máy quét hoạt động dựa trên sự khác biệt giữa vạch và nền, nên nguyên tắc chung là vạch đậm trên nền sáng. Vạch đen trên nền trắng là lựa chọn an toàn nhất. Nên tránh mực đỏ hoặc các màu gần đỏ cho phần vạch, vì nhiều đầu đọc dùng ánh sáng đỏ nên vạch đỏ dễ bị coi như nền. Nền đậm, nền có hoa văn hoặc nền chuyển màu sau vạch cũng làm giảm độ tương phản; trường hợp thiết kế bắt buộc có nền màu, thường tạo một ô nền trắng riêng cho mã.

Vùng yên tĩnh quanh mã

Vùng yên tĩnh là khoảng trống bắt buộc ở hai bên biểu tượng, không được chứa chữ, hình hay mép gấp. Máy quét dùng vùng này để nhận biết điểm bắt đầu và kết thúc của mã. Khi thiết kế, người dàn trang cần đặt khung giữ chỗ cho cả biểu tượng lẫn vùng trống, không chỉ tính phần vạch. Một lỗi hay gặp là logo hoặc dòng chữ được đặt sát mép biểu tượng nên cắt mất vùng yên tĩnh.

Vị trí đặt trên bao bì

Vị trí đặt mã cần tránh các nếp gấp, đường bế, mép hộp và các vùng cong như thân chai nhỏ, vì vạch bị bẻ cong hoặc bị chia cắt sẽ khó quét. Mặt sau hoặc mặt đáy phẳng thường thuận lợi hơn các cạnh. Với túi mềm và nhãn dán trên chai lọ, cần xét việc nhãn bị cuộn theo mặt cong và độ nhăn khi dán. Chi tiết về vị trí đặt mã trên từng dạng bao bì và về dữ liệu thay đổi theo lô nằm ở các bài chuyên đề riêng của web.

Chất liệu và gia công bề mặt

Chất liệu bề mặt ảnh hưởng tới việc quét. Giấy mờ, giấy kraft, màng bóng hay màng nhựa phản xạ ánh sáng theo những cách khác nhau; bề mặt quá bóng có thể tạo điểm lóa khi quét. Cán màng, phủ hoặc ép kim nằm gần vùng mã đều có thể thay đổi độ tương phản, nên cần xác nhận bằng quét thử trên mẫu có đúng chất liệu và gia công dự kiến. Với bao bì làm từ giấy, nội dung về các loại bao bì phổ biến có trong bài 7 loại bao bì phổ biến hiện nay và cách chọn bao bì cho sản phẩm.

Quét thử trên bản thử

Trước khi in số lượng, cách an toàn là in bản thử và quét bằng thiết bị tương tự thiết bị mà bên bán lẻ hoặc kho sử dụng. Bản thử cho phép phát hiện lỗi về dữ liệu, kích thước hay vị trí khi chi phí sửa còn thấp. In Nhãn Mác có thực hiện in bản thử để duyệt màu trước khi sản xuất số lượng lớn, và khách hàng có thể đề nghị quét kiểm tra mã trên bản thử đó trước khi duyệt. Với nhãn dán dạng cuộn hoặc tờ, khách hàng có thể tham khảo thêm hướng dẫn tổng quát tại bài cách in tem nhãn cho người mới.

Lỗi thường gặp khi in mã số mã vạch GS1

Các lỗi dưới đây xuất hiện lặp lại khi bao bì có mã vạch được chuyển từ thiết kế sang sản xuất. Phần lớn đều có thể phát hiện ở khâu kiểm tra file, vì vậy việc rà soát trước khi in là bước tiết kiệm nhất.

LỗiNguyên nhân thường gặpCách phòng tránh
Mã bị co hoặc nén làm sai tỷ lệNgười dàn trang kéo biểu tượng cho vừa khung, chỉ thay đổi một chiềuThu phóng cả hai chiều theo tỷ lệ; dựng lại biểu tượng bằng công cụ tạo mã thay vì kéo ảnh
In trên nền hoa văn hoặc nền đậmThiết kế phủ họa tiết xuyên qua vùng mãTạo ô nền sáng riêng cho mã, vạch đen đậm
Nhầm số kiểm traGõ tay hoặc sao chép thiếu một chữ sốDùng công cụ tạo mã, đối chiếu dãy 13 chữ số với bản đăng ký của doanh nghiệp
In sai mã giữa các biến thểDùng chung một file mẫu cho nhiều mặt hàng khác dung tích, hương vị hoặc quy cáchLập bảng đối chiếu tên sản phẩm với dãy số và kiểm tra từng file trước khi chốt
Mất vùng yên tĩnhChữ hoặc logo đặt sát mép biểu tượngChừa khoảng trống ở hai bên theo hướng dẫn của loại mã
Mã nằm trên nếp gấp hoặc đường bếVị trí chưa được xem trên khuôn dao thực tếKiểm tra bản vẽ khuôn, đặt mã ở mặt phẳng, cách xa nếp gấp
Vạch bị nhòe hoặc đứt nétChất liệu thấm mực, độ phân giải file thấpDùng file vector hoặc ảnh có độ phân giải cao; in thử trên đúng chất liệu

Trong các lỗi trên, lỗi dữ liệu đáng chú ý nhất vì máy quét vẫn đọc được vạch nhưng đọc ra một sản phẩm khác. Khi doanh nghiệp có nhiều biến thể, việc lập bảng đối chiếu một lần và dùng bảng đó cho mọi đợt in giúp giảm nguy cơ nhầm lẫn. Bao bì thường được thiết kế theo nhiều lớp thông tin, và nguyên tắc bố trí chung có thể tham khảo trong bài Hướng dẫn cách thiết kế bao bì đẹp, chuyên nghiệp cho sản phẩm.

Thông tin cần chuẩn bị khi in mã vạch lên bao bì

Để xưởng in dựng đúng biểu tượng và tính phương án sản xuất, khách hàng nên gửi đủ các thông tin sau. Việc cung cấp sớm giúp rút ngắn số lần trao đổi lại khi kiểm tra file.

Hình minh họa sản phẩm trưng bày trên bệ cho phần: Thông tin cần chuẩn bị khi in mã vạch lên bao bì
  • Dãy số đầy đủ của từng sản phẩm, có đối chiếu số kiểm tra, kèm tên sản phẩm và quy cách tương ứng.
  • Loại biểu tượng cần dùng (EAN-13 hay loại khác) và yêu cầu của bên nhận hàng nếu có.
  • Dạng bao bì hoặc nhãn: hộp, túi, nhãn dán dạng cuộn hay tờ, kích thước thành phẩm.
  • Chất liệu và gia công bề mặt dự kiến, ví dụ giấy mờ, giấy kraft, màng nhựa, cán màng.
  • Số lượng đặt in và số mẫu khác nhau trong cùng một đơn.
  • File thiết kế (vector nếu có), kèm vị trí đặt mã đã dự kiến trên bản vẽ khuôn nếu bao bì có bế.

Hộp giấy và túi giấy có số lượng tối thiểu 200 sản phẩm, decal giấy và decal kraft từ 200 tem, tem vỡ từ 500 tem; đơn nhỏ hơn mức này nên trao đổi với xưởng để biết phương án phù hợp. Trường hợp mã thay đổi theo từng sản phẩm hoặc từng lô, cần xác nhận khi báo giá. Với nhãn dán chuyên dùng cho mã vạch, khách hàng có thể xem trang dịch vụ in tem mã vạch barcode chuẩn EAN của In Nhãn Mác.

Với thẻ treo đi kèm sản phẩm, mã vạch trên thẻ theo cùng nguyên tắc về tỷ lệ, tương phản và vùng yên tĩnh. Các kiểu thẻ được trình bày trong bài Hang tag là gì? Các kiểu thẻ treo sản phẩm, chất liệu và thông tin trên thẻ.

Cần tư vấn in tem mã vạch?

Gửi kích thước, số lượng và hình ảnh sản phẩm để xưởng In An Anh đề xuất chất liệu, phương án gia công và báo giá phù hợp.

Câu hỏi thường gặp về mã số mã vạch GS1

Mã số mã vạch GS1 và mã vạch thông thường khác nhau thế nào?

Mã vạch là cách thể hiện dãy số bằng các vạch, còn mã số GS1 là dãy số được xây dựng theo chuẩn của tổ chức GS1. Một dãy số có thể được thể hiện bằng vạch, nhưng không phải mọi biểu tượng vạch đều gắn với dãy số theo chuẩn này. Doanh nghiệp cần dùng dãy số được cấp đúng thủ tục nếu sản phẩm lưu thông qua các đối tác yêu cầu mã theo chuẩn.

Xưởng in có cấp mã vạch cho sản phẩm không?

Không. Việc đăng ký và cấp mã do doanh nghiệp liên hệ đơn vị có thẩm quyền. Xưởng in chỉ in mã theo dữ liệu khách hàng cung cấp, dựng biểu tượng đúng tỷ lệ và hỗ trợ kiểm tra bản thử trước khi sản xuất.

Mã vạch có chứa giá bán hoặc hạn sử dụng không?

Mã vạch EAN-13 chỉ thể hiện dãy số định danh sản phẩm. Giá bán, hạn sử dụng và các thông tin khác nằm trong hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp và bên bán lẻ, được tra cứu bằng dãy số này. Các thông tin cần hiển thị cho người dùng cuối vẫn phải in thành chữ trên nhãn.

Có thể in mã vạch màu khác đen không?

Về nguyên tắc, vạch cần đậm và nền cần sáng để có độ tương phản đủ cho máy quét. Có thể dùng màu đậm khác, nhưng nên tránh đỏ và các màu gần đỏ, đồng thời quét thử bản in thực tế. Vạch đen trên nền trắng là phương án ít rủi ro nhất.

Khi nào nên quét thử mã vạch?

Nên quét thử ở bản thử in trên đúng chất liệu và gia công dự kiến, trước khi in số lượng. Bước này phát hiện được lỗi về dữ liệu, kích thước, vị trí hoặc phản xạ bề mặt khi việc sửa còn đơn giản.

Nhãn mã vạch GS1 in trên tem cần chú ý kích thước nào?

Với nhãn mã vạch và in tem nhãn mã vạch theo mã GS1, cần giữ đủ vùng trống hai bên mã và độ tương phản giữa vạch với nền. Kích thước tem mã vạch quyết định tỷ lệ của mã; các quy cách đang nhận gồm 35×22 mm, 50×30 mm và 75×100 mm. Bản in thử nên được quét thử trước khi in loạt.

Bước tiếp theo

Doanh nghiệp đang cân nhắc phương án bao bì cho sản phẩm có gắn mã vạch có thể tham khảo thêm các bài dưới đây để chọn dạng bao bì và hướng phát triển nhận diện phù hợp.

Các bài khác về chuẩn bị file, quy cách và chất liệu in có trong chuyên mục Kiến Thức In Ấn.

Dịch vụ liên quan và khách hàng phù hợp

Dịch vụ liên quan: In tem mã vạch, In tem truy xuất nguồn gốc và In tem nhãn theo yêu cầu.

Phù hợp với: cửa hàng bán lẻ, kho vận và nhà sản xuất cần mã vạch, mã QR hoặc số thứ tự trên tem sản phẩm.

Đặt in: gửi kích thước, số lượng và hình ảnh sản phẩm qua Zalo 0934 510 662 để nhận phương án và báo giá.

Đơn vị cần trao đổi thêm về nội dung bài viết có thể liên hệ qua Zalo 0934 510 662 hoặc hotline 0934 510 662. Xưởng làm việc 8h00–18h00, Thứ Hai đến Thứ Bảy.

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất